مرکز منطقه ای داوری تهران

مرکز منطقه ای داوری تهران سازمانی بین المللی است که بموجب موافقتنامه فیمابین دولت ایران و سازمان حقوقی مشورتی آسیایی-آفریقایی متشکل از 48 عضو از میان کشورهای آفریقایی – آسیایی تاسیس شده است.موافقتنامه مذکور به تصویب مراجع قانونگذاری جمهوری اسلامی ایران رسیده و در تاریخ 20 خرداد 1382 برای اجرا ابلاغ گردیده است.چهار مرکز منطقه ای داوری دیگر نیز با توافق بین سازمان یادشده و دولتهای مالزی مصر نیجریه و کنیا به ترتیب در کوالالامپور قاهره لاگوس و نایروبی در  خلال سه دهه گذشته ایجاد شده و در حال فعالیت میباشند.

شروع فعالیت مرکز منطقه ای داوری تهران بعنوان یک سازمان مستقل برای حل و فصل اختلافات بین المللی زمینه ای را فراهم آورده تا بخشی از دعاوی بین المللی اشخاص حقیقی و حقوقی ایرانی و نیز دعاوی مربوط به اتباع سایر کشورهای منطقه و حتی کشورهای خارج از منطقه بجای طرح در مراجع قضایی تحت نظام داوری و توسط این مرکز موردرسیدگی قرار گیرد.

قواعد داوری مرکز منطقه ای داوری تهران اساسا مبتنی بر قواعد کمیسیون حقوق تجارت بین الملل ملل متحد (آنسیترال) است. با این وجود جنبه های معینی از قواعد داوری با توجه به ویژگیهای سازمانی داوریهایی که بر طبق  مقررات مرکز منطقه ای داوری تهران صورت میگیرد با عنایت به آخرین تحولات در زمینه داوری های بین المللی اصلاح شده است.

به منظور ارتقای کیفیت داوریهایی که بر اساس این اصول انجام میشود و برای حفظ استقلال و بی طرفی کامل بویژه در خصوص نصب و جرح داوران در مقررات داخلی مرکز تشکیل یک (( هیات داوری)) ÷یش بینی شده است که اعضای آن متشکل از حقوقدانان برجستهو باتجربه در زمینه داوری بین المللی هستند.

اعضای این هیأت با مشورت دبیرکل سازمان مشورتی حقوقی آسیائی– آفریقائی از میان اتباع کشورهای عضو و یک سوم از اعضای آن از میان اتباع سایر کشورها، انتخاب می‌شوند. اکنون هیأت مزبور مرکب است از دکتر مجتبی کزازی، دبیر شورای حکام کمیسیون غرامت سازمان ملل متحد در ارتباط با حمله عراق به کویت، پروفسور جیمز کرافورد استاد دانشگاه کمبریج و عضو کمیسیون حقوق بین‌الملل سازمان ملل متحد و قاضی دومینیک هشر استاد دانشگاه پاریس یک و قاضی شعبه یک دادگاه استیناف پاریس.

در سالی که گذشت استقبال از درج شرط داوری مرکز منطقه‌ای داوری تهران در قراردادهای بین‌المللی در زمینه‌های مختلف همچنان ادامه داشت. طبق آمار موجود، شرط داوری مرکز منطقه‌ای داوری تهران در چندین قرارداد بزرگ بین‌المللی با موضوعات متفاوتی از قبیل خدمات مهندسی نفت و گاز، فروش و صادرات گاز، اعتبارهای صادراتی و مخابرات، احداث مجتمع‌های بزرگ ساختمانی مسکونی و صنعتی و ارائه خدمات مابین مؤسسات و شرکتهائی با ملیت‌های گوناگون گنجانده شده است.

در این سال، تعدادی از داوران برجسته بین‌المللی آمادگی خویش را برای انجام داوری به موجب قواعد مرکز اعلام کردند و نامشان در فهرست داوران مندرج در پایگاه داده‌ای در مرکز قرار گرفت. از سوی دیگر مرکز در راستای تحقق اهدافش جهت تشویق و ارتقای داوری تجاری بین‌المللی و ارتقای مهارتهای علمی و عملی دانشجویان و مشاوران حقوقی، جلسات متعددی را برای آشنایی آنها با سازوکارهای انجام داوری بین‌المللی بویژه به موجب قواعد خویش برگزار کرد و در همین زمینه برنامه‌هایی را نیز برای سال آتی مدنظر دارد. نظر به اینکه چندی است که اصلاح قواعد داوری آنسیترال در دستور کار کمیسیون حقوق تجارت بین‌الملل سازمان ملل متحد قرار گرفته است مرکز به درخواست اداره حقوقی وزارت خارجه نقطه نظرات و پیشنهادات خود را در مورد اصلاحات احتمالی به آن وزارتخانه ارائه داد تا در اجلاس آتی گروه کاری وابسته به آن کمیسیون در نیویورک مطرح گردد.

همچنین در اجلاس چهل و ششم سازمان حقوقی مشورتی آسیایی – آفریقایی در جولای 2007 (تیر ماه 1386) در کیپ تاون آفریقای جنوبی به پیشنهاد مرکز منطقه‌ای داوری تهران، قطعنامه‌ای تصویب شد که به موجب آن سازمان از دولتهای عضو درخواست کرد که بخش دولتی و خصوصی خویش را به استفاده از خدمات مراکز منطقه‌ای داوری سازمان در حل و فصل اختلافات و بویژه درج شرط داوری مراکز مزبور در قراردادهایشان اکیداً توصیه نمایند. جدا از حمایت نمایندگان دولت جمهوری اسلامی ایران در اجلاس مزبور از این قطعنامه، در این راستا مکاتباتی با معاونت محترم حقوقی ریاست جمهوری در جریان است تا رسماً به این تعهد بین‌المللی جامه عمل پوشانده شود.

بعلاوه به منظور ایجاد سهولت بیشتر برای فارسی زبانان منطقه، مقررات داوری مرکز منطقه‌ای داوری تهران از انگلیسی به فارسی ترجمه شده و در دسترس همگان قرار گرفت.همچنین پس از سپری شدن 4 سال از تدوین قواعد داوری، مرکز منطقه‌ای داوری تهران اقدام به تدوین قواعد و مقررات سازش نمود که به زودی در اختیار همگان قرار می‌گیرد. برای این منظور قواعد UNCITRAL در زمینه سازش الگو قرار گرفت. لیکن به لحاظ سازگار نمودن قواعد مذکور با خصوصیات و ماهیت ذاتی مرکز منطقه‌ای داوری تهران تغییراتی در آن اعمال گردید. براساس قواعد مذکور طرفین می‌توانند با پیش‌بینی شرط سازش در قراردادهای خود اختلافات آینده ناشی از تفسیر قرارداد و سایر موضوعات مربوط به قرارداد را برای حل و فصل به مرکز منطقه‌ای داوری تهران ارجاع دهند. طرفین همچنین می‌توانند پس از بروز اختلاف نیز اختلاف خود را از طریق سازش حل و فصل نمایند.

مرکز منطقه‌ای داوری تهران اطمینان دارد که می‌تواند خدمات ارزشمندی را برای حل و فصل اختلافات بین‌المللی به جامعه بازرگانی و صاحبان صنایع ارایه نموده و نهایتاً در تقویت همکاریهای تجاری و اقتصادی بین‌المللی نقش خود را ایفاء نماید.

بدین منظور مرکز منطقه‌ای داوری تهران درج شرط‌های نمونه ذیل را به کلیه طرفهایی که مایلند اختلافات خود را طبق قواعد سازش و یا قواعد داوری مرکز منطقه‌ای داوری تهران حل و فصل نمایند، توصیه می‌کند:

شرط سازش:

((هرگونه اختلاف ناشی از یا در ارتباط با قرارداد حاضر بر طبق مقررات سازش مرکز منطقه‌ای داوری تهران حل و فصل خواهد شد. در صورت عدم حل و فصل اختلاف ظرف 45 روز از تاریخ درخواست سازش، اختلاف مزبور بصورت نهائی بر اساس مقررات داوری مرکز منطقه‌ای داوری تهران حل و فصل خواهد شد.»

شرط داوری:

«هرگونه اختلاف راجع به این قرارداد یا ناشی از آن یا مرتبط با آن به صورت نهائی بر طبق قواعد داوری مرکز منطقه‌ای داوری تهران حل و فصل خواهد شد))

طرفها می‌توانند قانونی را که باید توسط داور(ها) اعمال شود و نیز تعداد داورها (یک یا سه داور) را در شرط داوری ذکر نمایند.

علاوه بر متن قواعد سازش و قواعد داوری مرکز منطقه‌ای داوری تهران، ضمائم آن و متن مقررات داخلی مرکز، علاقه‌مندان می‌توانند معاهدات مربوط به داوری، قوانین و مقررات داوری بیش از 40 کشور، فهرستی از اسامی تعدادی از حقوقدانان فعال در زمینه داوری بین‌المللی، نشانی دیگر سازمانها و مؤسسات داوری و اخبار مربوط به داوری بین‌المللی را از طریق پایگاه اطلاعاتی مرکز به نشانی www.trac.ir ملاحظه و از آنها بهره‌برداری نمایند.